خدمت سربازی در سپاه و مهاجرت به کانادا: تحلیل حقوقی رأی دادگاه فدرال کانادا در پرونده Vadiati v. Canada

تقابل واقعیت زیسته و قوانین سخت‌گیرانه مرزی

برای بسیاری از شهروندان ایرانی، خدمت سربازی نه یک انتخاب شخصی بلکه یک الزام قانونی بوده است. با این حال هنگامی که این خدمت در نهادی انجام شده باشد که از منظر حقوقی کانادا جایگاه امنیتی حساسی دارد، این سابقه می‌تواند سال‌ها بعد در فرآیند مهاجرت، نقشی تعیین‌کننده ایفا کند. خدمت سربازی اجباری در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی دقیقاً در چنین نقطه‌ای قرار دارد؛ نقطه‌ای که تجربه زیسته فرد با تفسیر سخت‌گیرانه قانون مهاجرت کانادا تلاقی پیدا می‌کند.

در سال‌های اخیر، این پرسش به‌طور مکرر مطرح شده است که آیا انجام خدمت سربازی اجباری در سپاه می‌تواند به‌تنهایی موجب رد درخواست مهاجرت یا اقامت دائم در کانادا شود یا خیر. پاسخ این پرسش را باید نه صرفاً در دستورالعمل‌های اداری IRCC، بلکه در رویه قضایی دادگاه فدرال کانادا جست‌وجو کرد.

تأمل: چارچوب قانونی و تحلیل امنیتی در قانون مهاجرت

بر اساس بند ۳۴ قانون Immigration and Refugee Protection Act (IRPA)، هر فردی که به‌نحوی عضو، همکار یا مشارکت‌کننده در فعالیت‌های یک سازمان تروریستی تلقی شود، از منظر امنیتی inadmissible محسوب می‌شود. این بند یکی از گسترده‌ترین و در عین حال چالش‌برانگیزترین مقررات قانون مهاجرت کاناداست؛ زیرا تمرکز آن بیش از آنکه بر نیت فردی باشد، بر ماهیت سازمان قرار دارد. در همین بستر است که سابقه خدمت در سپاه پاسداران، حتی در قالب خدمت اجباری، می‌تواند به موضوعی کلیدی در ارزیابی پرونده‌های مهاجرتی تبدیل شود.

بررسی پرونده شاخص: Vadiati v. Canada (2025 FC 1859)

پرونده Vadiati یکی از مهم‌ترین آرای دادگاه فدرال کانادا در ارتباط با این موضوع است. متقاضی این پرونده شهروند ایران بود که مطابق قوانین داخلی، خدمت سربازی اجباری خود را در سپاه انجام داده بود. در پرونده هیچ نشانه‌ای مبنی بر عضویت داوطلبانه، فعالیت ایدئولوژیک یا نقش فرماندهی وی وجود نداشت. نکته بسیار مهم این است که متقاضی پیش از مرحله درخواست اقامت دائم، در کانادا به‌عنوان protected person شناخته شده بود؛ به این معنا که دولت کانادا پذیرفته بود وی واجد شرایط حمایت بین‌المللی است و بازگشت او به ایران می‌تواند برایش خطرآفرین باشد.

با وجود این، زمانی که متقاضی برای اقامت دائم اقدام کرد، IRCC پرونده را از منظر inadmissibility امنیتی بررسی و درخواست را رد کرد. دلیل اصلی این تصمیم، سابقه خدمت سربازی در سپاه پاسداران و جایگاه این نهاد در چارچوب تحلیل امنیتی کانادا بود. متقاضی با طرح درخواست Judicial Review تصمیم را به چالش کشید و استدلال کرد که خدمتش اجباری بوده و نباید به‌عنوان عضویت در یک سازمان تروریستی تلقی شود.

دادگاه فدرال اما رویکرد متفاوتی اتخاذ کرد. دادگاه تأکید نمود که نقش آن بررسی معقول بودن تصمیم افسر است. دادگاه تصریح کرد که قانون مهاجرت کانادا تمایز مطلق و صریحی میان عضویت داوطلبانه و حضور اجباری قائل نشده و تمرکز اصلی قانون بر ماهیت نهادی است که فرد در ساختار آن قرار گرفته است. بر این اساس، دادگاه نتیجه گرفت که تفسیر IRCC مبنی بر اعمال بند ۳۴ حتی در مورد خدمت اجباری، تفسیری معقول بوده و در نتیجه درخواست متقاضی رد شد.

نتیجه و راهکار: پیامدهای این رأی برای متقاضیان

رأی Vadiati به‌هیچ‌وجه به این معنا نیست که تمام افرادی که سابقه خدمت سربازی در سپاه دارند، لزوماً با رد پرونده مهاجرتی مواجه خواهند شد. با این حال، این رأی نشان می‌دهد که حتی شناسایی فرد به‌عنوان protected person نیز مانع از بررسی امنیتی در مرحله اقامت دائم نخواهد بود. این پرونده اهمیت موارد زیر را برجسته می‌کند:

• بررسی موردبه‌مورد پرونده‌ها و جزئیات سوابق

• نحوه روایت حقوقی سابقه خدمت در فرم‌ها و مکاتبات

• طراحی استراتژی دفاعی دقیق در برابر inadmissibility امنیتی

کلیه مطالب منتشرشده توسط دفتر حقوقی فرزان فلاح‌پور صرفاً با هدف اطلاع‌رسانی عمومی تهیه شده‌اند و به‌هیچ‌وجه جایگزین مشاوره حقوقی تخصصی نیستند. استفاده از این مطالب به‌منزله دریافت خدمات حقوقی محسوب نمی‌شود. مسئولیت هرگونه تصمیم‌گیری بر عهده مخاطب خواهد بود.